İç Seslenme: İç Sesi Kısmak, Susturmak Değil

İç seslenme nedir?

Çoğumuz okumayı sesli öğrendik: önce heceleyerek, sonra kelime kelime, en sonunda da içimizden, her kelimeyi kafamızda söyleyerek. Speed Readingo’nun kursu bir sonraki basamağa gözle okumak diyor. Aslında bunu her gün yapıyorsun. Bir masaya baktığında ne olduğunu anlamak için içinden “bu bir masadır” demene gerek yok. Sosyal medyada akışı kaydırırken de bir gönderiyi tek bakışta alırsın.

Araştırmalar buna önemli bir not ekliyor: iç ses, iyi okuyucularda bile hiçbir zaman tamamen kaybolmaz. Klasik bir deneyde insanlara “meet” kelimesinin bir yiyecek olup olmadığı sorulduğunda, “meat” (et) gibi okunduğu için “melt” kelimesine göre çok daha sık “evet” dediler (Rayner ve ark., 2016). Beyin içinden yapılan kayıtlar da sessiz okunan kelimelere beynin ses bölgelerinin tepki verdiğini gösteriyor (Perrone-Bertolotti ve ark., 2012).

Neden yavaşlatır?

İç ses her kelimeyi konuşma hızında söylüyorsa, konuştuğundan çok daha hızlı okuyamazsın. Kursun gözlemi tam bu noktada: “Yavaşladıkça iç ses devreye girmeye başlar.” Yani yavaş okumak iç sesi büyütür, iç ses de seni daha da yavaşlatır.

Kıyaslarken dikkat: Türkçe aynı içeriği İngilizceden daha az ama daha uzun kelimeyle anlatır. Aynı standart metinleri sesli okuyan 25 genç Türk yetişkin dakikada ortalama 166 kelime okurken İngilizce okuyanlar 228 kelime okudu (IReST, 2012). Kendi hızını İngilizce rakamlarla değil Türkçe ölçümlerle kıyasla.

Neden tamamen susturmaya çalışmamalısın?

Birçok hızlı okuma kitabı “iç sesi tamamen susturun” der. Kanıtlar tersini söylüyor. Araştırmacılar okurken iç sesi engellediğinde (örneğin okuyanlara alakasız bir kelimeyi sürekli tekrar ettirerek) zor metinlerde anlama düştü; en çok da çıkarım soruları etkilendi. Kolay metinler etkilenmedi (Rayner ve ark., 2016).

Yani hedef sessizlik değil: önemli kelimeleri söyleyip gerisini bırakan, daha kısık bir iç ses.

İç sesi kısmanın dört yolu

1. Rahat hissettiğinden biraz hızlı oku. İç ses yetişemeyince her kelimeyi söylemeyi bırakır. Kurs da uygulamalı okumalara bilerek hızlı başlar; tıpkı spor salonunda biraz ağır bir kiloyla başlamak gibi.
2. Küçük kelimeleri bırak. “Ve”, “ile”, “bir”, “da” gibi kelimeler az anlam taşır; onları tek tek duymana gerek yok.
3. Dudaklarını ve boğazını hareketsiz tut. Dudakların kıpırdıyorsa konuşma hızında okuyorsun demektir.
4. Zorlaşınca bilerek yavaşla. Bir formül, bir tanım ya da çetrefil bir cümle iç sesinin tamamını hak eder. Kursun dediği gibi: “Hızlı okumayı ayrı bir yetenek olarak düşünebilirsiniz.”

Sınavda nasıl kullanılır?

Paragraf sorularında önce soruyu oku, sonra paragrafa geç. Ana fikir, konu ya da başlık soruluyorsa kısık iç sesle hızlı okumak süre kazandırır. “Hangisi söylenemez”, “hangisine değinilmemiştir” gibi ayrıntı sorularında ise yavaşla ve seçenekleri metinle tek tek karşılaştır. Hızlı okuma burada ayrıntı kaçırmana yol açabilir.

Dene

Sayfanın üstündeki egzersizi dakikada 350 kelimeyle oynat. Kelimeler hep aynı yerde belirdiği için gözün kımıldamaz; tempo da iç sesin her kelimeyi söylemesine yetmeyecek kadar hızlıdır. Beş dakika sonra normal bir sayfa aç ve oku. Çoğu kişi iç sesin geri çekildiğini fark eder. Sonra farkı, anlamayı da ölçen okuma hızı testiyle gör.

Sonraki ders: duraklama noktaları, yani satırda daha az durak.