Okuma Öncesi: Okumadan Önce Göz Gezdir

Okuma öncesi nedir?

Speed Readingo kursu hızlı okumayı üç adımda öğretir: okuma öncesi, gözle okumak ve işaretleme. İlk adım en kısası. Okumaya başlamadan önce okuyacağın bölüme birkaç saniye göz gezdirirsin. Amaç okumak değil, metnin haritasını çıkarmaktır: Konu ne, bilgiler nerede, seni ne meraklandırıyor?

Kurs bu adımı tek cümleyle özetler: “Bu kadar basit, öğreneceğimiz bilgiye hazırlanmış olduk.”

Nasıl yapılır?

1. Okuyacağın kısmı belirle. Bütün kitabı değil, o oturumda okuyacağın bölümü tara. Ders kitabında bu bir konu ya da birkaç sayfa olabilir.
2. Gözünle hızlıca in. Telefonda metni hızlıca kaydır, kitapta sayfaları çevir. Cümleleri okumaya çalışma.
3. Göze çarpanlara bak. Başlıklar, kalın yazılar, tablolar, maddeler ve dikkatini çeken birkaç kelime yeter.
4. Kısa tut. Kursa göre bu iş yalnızca birkaç saniye sürmeli.

Sonunda aklında üç şey olur: metnin yapısı, konuya dair ipuçları ve sorular. Diyelim ki biyolojide hücre zarı konusuna başlayacaksın. Başlıklara ve kalın yazılara bakarken difüzyon ve osmoz gözüne çarpar, yanında bir şekil görürsün. Aklında hemen bir soru oluşur: İkisinin farkı ne? Okumaya artık bu soruyla başlarsın.

Kursta da her uygulama bu adımla başlar; eğitmen, gözüne neyin takıldığını tek cümleyle söyler. Bir örnekte, zaman yönetimi üzerine bir yazıyı telefonda kaydırırken zaman ve para israfı ifadesini fark eder ve duygusal zekânın bu konuyla ne ilgisi olduğunu merak eder.

Neden işe yarar?

Kursa göre okuma öncesinin iki işi var: metnin düzenini göstermek ve merak uyandırmak. Kurs merakı doğrudan anlamaya bağlar: “Metni ne kadar merak ederseniz okuma yaparken anlama oranınız da o kadar artacaktır.” Bunu kesin bir kural değil, bir eğilim olarak düşün. Araştırmaların en net söylediği şey ise konuyu baştan bilmenin işe yaradığı:

• Konu baştan verilince metin daha iyi anlaşılır. Bir paragrafın konusu başta verildiğinde okuyucular metni, konu sonda verildiğinde ya da hiç verilmediğinde olduğundan daha iyi anladı ve hatırladı (Rayner ve ark., 2016).
• Ön bakış zayıf okuyuculara yardım eder. Zor öyküleri okumadan önce kısa bir ön bakış alan, okuma düzeyi düşük ortaokul öğrencileri öyküleri daha iyi anladı, daha iyi hatırladı ve okumaya daha olumlu baktı (Graves ve ark., 1983).
• Yapıyı izleyen daha iyi özetler. Bir göz izleme çalışmasında başlıklardan ve konu yapısından yararlanarak çalışan okuyucuların özetleri %83 doğruydu; metni yavaş ve satır satır okuyanlarınki %66’da kaldı (Rayner ve ark., 2016).
• Bildiğin konu daha kolay kalır. Konuyu önceden bilen 7. ve 8. sınıf öğrencileri metni daha iyi hatırladı; bu, iyi ve zayıf okuyucular için aynıydı (Recht ve Leslie, 1988).

Dürüst bir not: Bu çalışmaların çoğu eski ve belirli öğrenci gruplarıyla yapıldı. Ayrıca okuma öncesi okumanın yerine geçmez. Zaman baskısı altında göz gezdirmek ana fikirleri yakalamaya yardım etti, ama ayrıntı ve çıkarım sorularında kazanç sağlamadı (Duggan ve Payne, 2009). Tarama sana haritayı verir; yolu yine okuyarak yürürsün.

Sınavda

LGS, YKS ve KPSS’deki paragraflarda çoğu zaman başlık ya da kalın yazı olmaz, ama okuma öncesi yine işe yarar:

1. Önce soru kökünü oku. Ana fikir mi, konu mu, yoksa “hangisi söylenemez” gibi bir ayrıntı mı soruluyor?
2. Paragrafa birkaç saniye göz at. Tekrar eden kelimeler çoğu zaman konuyu gösterir; “ancak”, “oysa”, “yine de” gibi bağlaçlar düşüncenin yön değiştirdiği yeri işaretler.
3. Sonra baştan oku. Ana fikir sorusunda bu tarama işini kolaylaştırır. Ayrıntı sorusunda taramaya güvenme; seçenekleri metinle tek tek karşılaştır.

Grafik ve tablo sorularında da önce başlığa ve eksenlere bak, sonra sayılara geç. Kursun kendisi de hızlı okurken ayrıntıların kaçabileceğini ve sınavda bunu hesaba katman gerektiğini hatırlatır.

Dene

Bu derste sayfada bir egzersiz yok; okuma öncesini bugünkü ilk okumanda dene. Çalışacağın konuyu aç, birkaç saniye boyunca yalnızca başlıklara ve kalın yazılara bak ve kendine sor: “Bu bölüm ne anlatıyor?” Sonra okumaya başla ve tahmininin ne kadar tuttuğuna bak.

Ardından okuma hızı testini çöz; test hem hızını hem de ne kadar anladığını gösterir. Günlük alıştırmalar hızlı okuma egzersizleri sayfasında.

Sonraki ders: iç seslenme, yani gözle okumanın ilk basamağı.