İşaretleme: Bilgiyi Bir Görüntüye Bağla

İşaretleme nedir?

Hızlı okurken bilginin üstünde düşünmeye vaktin olmaz; okuduğun şey çabucak aklından uçup gider. Bu yüzden hızlı okumanın üçüncü adımı durup kaydetmektir. Kurs bu kaydetme yöntemine işaretleme der: bilgiyi beyninde zaten olan bir şeye bağlayarak ezberlemek.

Bu bağ geçmişinden bir anı, bir duygu ya da komik bir benzetme olabilir. İyi öğretmenlerin komik benzetmeleri, edebiyat dersinde yazarları hatırlatan kodlamalar, matematik formülleri için uydurulan cümleler hep bu işi görür. Kursa göre bağ ne kadar güçlüyse bilgi o kadar kalıcı olur: “Ne kadar çok anlam yüklerseniz o kadar kalıcı olacaktır.”

Bu yöntemle ilk kez ezberliyorsan başta zorlanman doğal; pratik yaptıkça oturur.

Ne zaman durmalı, neyi işaretlemeli?

• Paragraf bitince dur. Hızlı okurken her bilgide durursan ritim bozulur. Paragraf çok uzunsa arada durabilirsin, ama hedef hep paragraf sonudur.
• Yalnızca gerekeni seç. Kitaptaki her bilgiyi sırf bilmiş olmak için ezberlemek vakit ve enerji kaybettirir. Çoğu zaman metnin anlamı ve birkaç terim yeter.
• Ritmini metne göre ayarla. Terim ağırlıklı metinlerde daha sık durursun. Anlam ağırlıklı metinlerde ise bölüm bitince kurulan tek bir işaret çoğu zaman yeterlidir.

Türkçe örneklerle işaretleme

Hipokampüs. Kelimeyi ikiye böl: hipo için bir hipopotam, kampüs için bir üniversite kampüsü. Daha önce gittiğin bir kampüste dolaşan bir hipopotam hayal et; kursa göre gerçek bir anıya bağlanan işaret daha güçlü olur. Hipokampüsün anılardaki rolünü de eklemek istersen, hipopotamı kampüs bahçesinde anı dolu USB bellekleri ayıklarken düşün.

Nöron. Kuru bir terimi sesinden de yakalayabilirsin. Kurs nöronu “ne örüyon?” sorusuyla hatırlatır; her “ne örüyon?” sorusunu küçük bir bilgi gibi düşünürsün. Nöronlar birbirine bağlandıkça sinir ağı oluşur; kurs bunu, küçük bilgiler katıldıkça büyüyen bir kol kası olarak canlandırır. Saçma olduğu için akılda kalır.

Corpus callosum. Terim ağırlıklı bir makaleyi okurken kurs bu terimi kelime köklerinden işaretler. Corpus karpuzu çağrıştırır; callosum’daki “call” İngilizcede aramak demektir, “osum” da sumoyu hatırlatır. İki işaret birleşince ortaya sumoyu telefonla arayan bir karpuz çıkar. Corpus callosum iki beyin yarıküresi arasındaki bilgi geçişini sağladığı için sahneyi iki yarıkürenin tam ortasına koyarsın. Anlatması uzun sürer, ama kursun dediği gibi: “Anlatırken çok uzun geldiğinin farkındayım ama zihinde bu çok kısa sürüyor.”

Anlam ağırlıklı bir metin. Kurs, üniversite öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı üzerine bir makalenin giriş ve sonuç bölümlerini okur. Burada terim az, anlam çok; bu yüzden her paragrafta durulmaz, bölüm bitince tek bir sahne kurulur. Telefonuna gömülmüş bir arkadaşını ya da sevdiğin bir ünlüyü düşün, makaledeki bulguların hepsini bildiğin bir okulun içine yerleştir, çözüm olarak da velilerin ve öğretmenlerin okulda verdiği bir eğitimi ekle. Kursa göre bu tür metinleri işaretlemek daha kolay ve daha keyiflidir.

Araştırmalar ne diyor?

İşaretleme, araştırmacıların “anahtar kelime yöntemi” ve “imgeleme” dediği tekniklere benzer: bir terimi benzer sesli, tanıdık bir kelimeye ve canlı bir görüntüye bağlamak. On yaygın çalışma tekniğini inceleyen büyük bir derleme bu ikisini düşük yararlı saydı; en güçlü ve en geniş kanıt kendini sınamak ve aralıklı tekrar için çıktı (Dunlosky ve ark., 2013).

Bilgileri bildiğin bir mekâna yerleştirmek, yukarıdaki okul sahnesinde olduğu gibi, hafıza sarayı yöntemine yakındır. Bu yöntem 13 randomize çalışmada hatırlamayı orta düzeyde artırdı; ama sonuçlar kelime listelerinden geliyor ve çalışmaların çoğunun tasarımı zayıftı (Twomey ve Kroneisen, 2021).

Yani işaretleme, kuru bir terime tutunacak bir yer vermek için iyi bir araçtır; ama tek başına kalıcılık sağlamaz. Kurs da aynı şeyi söylüyor: İşaretler de unutulabilir, not alıp tekrar etmek gerekir.

Sınavda

Paragraf sorularında işaretlemeye gerek yok: Metin önünde durur, soruyu metne bakarak çözersin. İşaretlemenin yeri ders çalışmaktır. Biyolojide organel adlarını, tarihte antlaşmaları, edebiyatta yazarları ve eserlerini, KPSS’de vatandaşlık terimlerini çalışırken paragraf sonunda dur, sınavda lazım olacak terimi seç ve ona bir görüntü kur.

Dene

Bu derste sayfada bir egzersiz yok. Bugün çalışacağın konudan bir paragraf seç, hızlı oku ve paragraf bitince dur. Bir terim seç, onu parçalara böl ve parçaları tek bir sahnede birleştir. Ertesi gün sahneyi hatırlayıp hatırlamadığına bak.

Kursun işaretlemeyi anlatan kendi metni “Ezberlerken Anlamlandırma”, hızlı okuma egzersizleri sayfasındaki alıştırma metinleri arasında. Onu tempo çizgisiyle okuyarak hem hızına hem bu derse çalışmış olursun.

Sonraki ders: not, tekrar ve yapay zekâ.