Hıza Alışmak: 5 Hız Aşaması

Neden hızlı başlanır?

Kursun ilk uygulamalı okuması bilerek hızlı başlar. Sebebi iç seslenme: Belli bir hızın altında içindeki ses her kelimeyi söylemeye devam eder ve onu kısmak zorlaşır. Bu yüzden kurs yavaş yavaş hızlanmak yerine seni hıza zorlar ve ilk okumanın ardından şunu söyler: “Metnin çoğunu kaçırdınız muhtemelen ama bu oldukça normal. Bunu fitnessda yüksek ağırlıkla başlamaya benzetebilirsiniz.”

İlk haftalarda iki şeye odaklanırsın: gözle okumak ve duraklama noktaları. Bunları düşünmeden yapabildiğinde dikkatini metnin anlamına çevirirsin.

Kursun 5 hız aşaması

Kurs gelişimi beş aşamaya böler. Bunlar okuma hızın değil, alıştırma tempolarıdır.

Aşama	Tempo (dakikada kelime)
1	250
2	350
3	500
4	700
5	1000

İlk aşama yalnızca yönteme alışmak içindir: gözle okumaya, duraklama noktalarına ve işaretlemeye. Kurs, alıştığın anda kendini bir sonraki aşamaya zorlamanı ister ve bunu sporla açıklar: Antrenman yapsan da kendini zaman zaman zorlamadan ilerleyemezsin. Beşinci aşama kursun hedefidir.

Hıza nasıl alışılır?

Kurs bunun için bir hızlandırıcı program kullanır. Program metni seçtiğin tempoda, birkaç kelimelik gruplar hâlinde gösterir; sen de gözünü ortadaki kelimeden ayırmadan okursun. İki kuralı var:

• Kısa tut. Programı en az 5, en fazla 10 metinde kullan, sonra normal metinlere geç. Amaç her şeyi programla okumak değil, gördüğün her metni hızlı okumaya alışmaktır.
• Her gün biraz. Kurs günde 10 dakikalık hızlı okuma pratiği önerir. Malzeme aramana gerek yok: O gün merak edip internette araştırdığın konuları hızlı oku.

Bu sitedeki hızlı okuma programı da aynı işi görür: Kendi metnini yapıştırır, hızı ve aynı anda gösterilen kelime sayısını seçersin.

Araştırmalar ne diyor?

Önce Türkçe verilere bak. Ankara’da 160 lise öğrencisi sessiz okumada dakikada ortalama 148 kelime okudu ve soruların %69’unu doğru yanıtladı (Coşkun, 2007). Gazi Üniversitesi’nde 70 hukuk birinci sınıf öğrencisinin sessiz okuma hızı 181 kelimeydi (Yalçın ve ark., 2017). Yani kursun ilk aşaması bile ölçülmüş Türkçe örneklemlerin üstünde; zor gelmesi normal. Bu aşamaları İngilizce hız tablolarıyla da kıyaslama: Türkçe aynı içeriği daha az ama daha uzun kelimeyle anlatır, bu yüzden Türkçe hızlar doğal olarak daha düşüktür (IReST, 2012).

Tempo yükseldikçe ne olduğuna dair kanıtlar İngilizce okuyuculardan geliyor ve hepsi aynı yönü gösteriyor:

• Kelimeler tek tek gösterildiğinde anlama, normal okumayla ancak dakikada 200 kelime civarında eşit kaldı. Tempo 400 ve 600’e çıktıkça ayrıntılar daha az hatırlandı; metnin konusunu hatırlayanların oranı ise %80’in üstünde kaldı (Rayner ve ark., 2016).
• Eğitimli hızlı okuyucular dakikada 600–700 kelimede, ayrıntı sorularında göz gezdirmesi söylenen okuyucularla aynı sonucu aldı (Rayner ve ark., 2016).
• Kendini hızlı okuyucu sayanların da aralarında olduğu 16 güçlü okuyucuyla yapılan bir çalışmada anlama, dakikada yaklaşık 600 kelimenin üstünde hızla düştü (Carver, 1985).

Türkçede aynı tempo daha fazla içerik demektir, çünkü aynı şey daha az kelimeyle anlatılır. Bu yüzden yüksek aşamaları ana fikri yakalama ve göz gezdirme temposu olarak gör; kursun hedefi olan 1000’de bir metni ayrıntısıyla anlamayı bekleme. Kurslarda ölçülen kazançlara da temkinli bak: Gazi’deki hukuk öğrencileri 10 haftalık bir kursun sonunda kendi tuttukları kayıtlarda dakikada ortalama 369 kelimeye çıktı, ama kontrol grubu yoktu ve anlama oranı artmadı (Yalçın ve ark., 2017).

Sınavda

Hız aşamaları antrenman içindir, sınav temposu değil. Deneme sınavında paragrafı aşamaya göre değil, soru tipine göre oku: ana fikir sorusunda hızlı, “hangisi söylenemez” gibi ayrıntı sorusunda yavaş. Yeni bir aşamaya geçtiğin haftalarda denemelerdeki paragraf netlerini izle; düşüyorsa sınav çalışmasında bir önceki tempoya dön. Kurs da hızlı okurken ayrıntıların kaçabileceğini ve sınavda bunu hesaba katman gerektiğini söyler.

Dene

Sayfanın üstündeki egzersiz dakikada 250 kelimeyle, yani kursun ilk aşamasıyla başlar. Gözünü turuncu harfte tut. Metin bitince ne anlattığını tek cümleyle söylemeye çalış; söyleyebiliyorsan hızı 350’ye çıkar, söyleyemiyorsan aynı tempoda bir tur daha oku.

Kendi ders metinlerinle çalışmak için metni hızlı okuma programına yapıştır, ama kursun dediği gibi bunu birkaç metinle sınırla. Gelişimini okuma hızı testiyle ölç; test hızını anlama sorularıyla birlikte gösterir. Türk öğrencilerden ölçülmüş hız verileri ortalama okuma hızı rehberinde.

Sonraki ders: işaretleme, yani bilgiyi bir görüntüye bağlamak.