Hızlı Okuma ve Hafıza: Okuduğunu Unutmamak İçin Ne Yapmalı?

Hızlı okumak hafızayı güçlendirir mi?

Tek başına hayır. Hızlı okuma araştırmalarını derleyen en kapsamlı çalışma bir denge buldu: hız arttıkça anlama düşer (Rayner ve ark., 2016). Derlemedeki bir çalışmada İngilizce okuyan yetişkinler bir kursla hızlarını yaklaşık %40 artırdı, ama soruları doğru yanıtlama oranları %81’den %74’e indi. Eğitimli hızlı okuyucular da ayrıntı sorularında, yalnızca göz gezdirmeleri söylenen okuyuculardan iyi değildi.

Öte yandan akıcı okumak anlamaya yardım eder. Ankara’da 160 lise öğrencisi sessiz okumada dakikada ortalama 148 kelime okudu ve soruların %69’unu doğru yanıtladı; daha hızlı okuyanlar gazete, bilimsel ve edebî metinlerin üçünde de daha çok anladı (Coşkun, 2007). Yani sorun akıcılık değil, kendini rahat hızının çok ötesine zorlamak.

Ezberlemek için okuyanlar zaten yavaşlar. İngilizce okuyanlarla yapılan bir çalışmada bir metne çalışanların hızı, benzer metinleri yalnızca okuyanların hızının üçte birine bile ulaşmadı (Brysbaert, 2019; oran bizim hesabımız). Hız hafıza işinin yerini tutmaz, ona eşlik eder: metnin düzenini görmek için kısa bir göz gezdirme, sonra aklında kalması gerekenler için yavaş bir çaba. Hızın sınırları hızlı okuma işe yarar mı rehberinde.

Okuduğunu unutmamak için ne yapmalı?

Kursun da hatırlattığı gibi: “Öğrenilenler unutulduktan sonra pek de bir işe yaramıyor.” En sağlam yol kendini sınamak. Kendini sınamak (geri çağırma), bilgiye yeniden bakmak yerine onu hafızandan çıkarmaktır: kitabı kapatıp ana fikirleri yazmak, sorulara cevap vermek, tekrar kartını çevirmeden önce cevabı hatırlamak. On yaygın çalışma tekniğini inceleyen büyük bir derleme, aralıklı tekrarla birlikte en yüksek yarar düzeyini buna verdi (Dunlosky ve ark., 2013). Gerçek sınıflarda da işe yarıyor: 222 çalışmayı ve 48.478 öğrenciyi kapsayan bir meta-analizde kısa sınavlar başarıyı orta düzeyde artırdı (Yang ve ark., 2021). Test ve deneme çözmek de bu yüzden yalnızca bir ölçme aracı değil.

Tekrarı ne zaman yapmalısın?

Aralıklı tekrar, tekrarlarını tek oturuma yığmak yerine günlere ve haftalara yaymaktır. 317 deneyi birleştiren bir analizde aralıklı tekrar işe yaradı ve en iyi aralık, bilgiyi ne kadar süre hatırlaman gerektiğine göre büyüdü (Cepeda ve ark., 2006). 1.350’den fazla kişiyle yapılan bir çalışmadan pratik bir kural: bir hafta sonraki sınav için oturumlar arasında o sürenin yaklaşık %20–40’ı, yani bir buçuk ile üç gün bırak; bir yıl sonraki sınav için yılın yaklaşık %5–10’u (Cepeda ve ark., 2008). YKS’ye bir yıl varsa bu, aynı konunun tekrarları arasında yaklaşık iki buçuk ile beş hafta bırakmak demek (hesap bizim).

Tekrar okumak ve fosforlu kalem işe yarar mı?

Pek değil. Aynı derleme tekrar okumayı, fosforlu kalemle çizmeyi ve özet çıkarmayı düşük yararlı saydı (Dunlosky ve ark., 2013). Konu anlatımını ikinci kez okumak yerine kitabı kapat ve kendini sına.

Hızlı okuma hafıza teknikleri: işaretleme ve hafıza sarayı

Speed Readingo’nun kursunda hafızanın ayrı bir adımı var: işaretleme. Paragraf bitince durur, lazım olan tek terimi ya da fikri seçer ve onu canlı, hatta biraz saçma bir görüntüye bağlarsın; en iyisi bildiğin bir yere yerleştirmek. Kursta hipokampüs, tanıdığın bir kampüste dolaşan ve kucağında anı dolu USB bellekler taşıyan bir hipopotamdır. Kursun deyişiyle: “Ne kadar çok anlam yüklerseniz o kadar kalıcı olacaktır.”

Kanıtlar karışık, açıkça söyleyelim. Dunlosky derlemesi işaretlemeye en yakın iki tekniği, metin için imgelemeyi ve anahtar kelime yöntemini, metinden öğrenmede düşük yararlı buldu. Hafıza sarayı (loci yöntemi), yani görüntüleri bildiğin bir güzergâha dizmek, o on teknik arasında yoktu ve kendi deneylerinde daha iyi sonuç verdi: çoğu üniversite öğrencisiyle yapılan 13 randomize çalışmada hatırlamayı orta düzeyde artırdı; ama çalışmaların çoğu kelime listeleriyle yapılmıştı ve birçoğunun tasarımı zayıftı (Twomey ve Kroneisen, 2021). Yöntemi altı hafta çalışan acemiler, kelime hatırlamada çalışmayanlardan çok daha fazla ilerledi ve fark dört ay sonra da sürüyordu (Dresler ve ark., 2017).

İşaretlemeyi terimler, isimler ve kısa listeler için kullan, hep kendini sınamayla birlikte. Nasıl yapılacağı işaretleme dersinde, işaretleri tekrar kartına çevirmek not ve tekrar dersinde.

Konuyu bilmek hatırlamaya yardım eder mi?

Evet. Ön bilgi, bir konu hakkında zaten bildiklerindir. 64 yedinci ve sekizinci sınıf öğrencisiyle yapılan bir çalışmada konuyu daha iyi bilenler, o konudaki metinden daha çok şey hatırladı; iyi okuyucular da zayıf okuyucular da (Recht ve Leslie, 1988). Yani bir konuyu iyi çalışmak, o konudaki yeni metinleri akılda tutmayı da kolaylaştırır.

Kanıtlar bir bakışta

Teknik	Araştırmalar ne diyor?	Ne için kullan?
Kendini sınamak (tekrar kartı, test, deneme)	Yüksek yarar (Dunlosky ve ark., 2013); kısa sınavlar 222 sınıf çalışmasında öğrenmeyi artırdı (Yang ve ark., 2021)	Hatırlaman gereken her şey
Aralıklı tekrar	Yüksek yarar; en iyi aralık sınavın uzaklığına göre büyür (Cepeda ve ark., 2008)	Sınav hazırlığı
Hafıza sarayı (loci)	13 çalışmada orta düzey etki, çoğu kelime listesi (Twomey ve Kroneisen, 2021)	Listeler ve sıralamalar
Metin için imgeleme, anahtar kelime yöntemi	Metinden öğrenmede düşük yarar (Dunlosky ve ark., 2013)	Terimler ve isimler, kendini sınamayla
Tekrar okumak, fosforlu kalem, özet	Düşük yarar (Dunlosky ve ark., 2013)	En fazla ilk okuma

Okumadan önce, okurken, okuduktan sonra

• Önce: birkaç saniyelik okuma öncesi: başlıklar, kalın yazılar, tablolar. Aklında ne tutman gerektiğine karar ver.
• Okurken: anlamı takip edebildiğin hızda oku, ayrıntısı sorulacak yerlerde yavaşla. Paragraf ya da bölüm bitince bir bilgiyi işaretle.
• Hemen sonra: kitabı kapat, aklında kalanları yaz, sonra eksiklerini kontrol et.
• Sonra: kalması gerekenleri tekrar kartına taşı ve giderek uzayan aralıklarla tekrar et.

Sınava hazırlanırken

Konu anlatımını bitirince kitabı kapat ve üç soru yaz; ertesi gün bakmadan cevapla. Biyolojide organel adlarını, tarihte antlaşmaları, KPSS’de vatandaşlık terimlerini işaretle ve karta taşı. Denemede yanlış yaptığın bilgiyi de karta ekle. Sınavın kendisinde ise dikkatli ol: Kurs, hızlı okurken ayrıntıların kaçabildiğini ve bunun sınavda bir dezavantaj olduğunu açıkça söyler. “Hangisi söylenemez” sorularında yavaşla; taktikler paragraf sorularında hızlı okuma rehberinde.

Dene

Okuma hızı testi soruları metni gizledikten sonra sorar; anlama puanın aynı zamanda küçük bir hatırlama testidir. Önce normal hızında çöz. Sonra bugün çalışacağın konudan bir sayfa oku, kitabı kapat ve aklında kalan üç şeyi yaz. Alıştırma metinleri hızlı okuma egzersizleri sayfasında.

Sonraki rehber: anlayarak hızlı okuma.

Ayrıca oku: Hızlı okuma teknikleri nelerdir? · Hızlı okuma uygulaması nasıl seçilir?.

<a href="https://speedreadingo.fastemy.com/tr/rehber/hizli-okuma-ve-hafiza/">Hızlı Okuma ve Hafıza: Okuduğunu Unutmamak İçin Ne Yapmalı?</a>